پرسشی که این روزها ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است، چرا تلفات انسانی و خسارات مادی در میان غیرنظامیان اسرائیلی تا این حد گسترده بوده است؟ چرا موشکها و پهپادهای ایرانی چنین ویرانی عظیمی در مناطق مسکونی اسرائیل به بار آوردند، در حالی که مقامهای ایران تأکید میکنند که فقط تأسیسات دولتی و نظامی را هدف قرار دادهاند و نه مناطق غیرنظامی؟
این تناقض، پرسشهای جدیای را به وجود آورد، آیا ایران دروغ میگوید؟ آیا اسرائیل عمداً تأسیسات نظامی و اطلاعاتی خود را در دل مناطق مسکونی پنهان کرده است؟
در شرایطی که هر دو طرف چه ایران و چه اسرائیل در عرصه رسانهای و تبلیغاتی به فریبکاری و پنهانکاری شناخته شدهاند، دیگر نمیتوان هیچ ادعایی را بدون تحقیق مستقل پذیرفت.
از همین رو، شبکه «بیان» تحقیقی جامع و مستقل را آغاز کرد تا به این سؤال کلیدی پاسخ دهد.
آیا تأسیسات نظامی، امنیتی، اطلاعاتی و پژوهشی اسرائیل واقعاً در میان مناطق غیرنظامی و مسکونی قرار دارند؟ و اگر چنین است، آیا این اقدامی هدفمند و سازمانیافته از سوی اسرائیل بوده است؟
این گزارش، نتیجه آن تحقیق گسترده است؛ یافتههای بهدستآمده، بهشدت تکاندهنده و هشدارد هنده میباشند. اسرائیل سالهاست به شکلی سیستماتیک، زیرساختهای حساس نظامی و اطلاعاتی خود را در بطن بافت شهری و مناطق غیرنظامی مستقر کرده است به گونهای که تمایز میان هدف نظامی و غیرنظامی عملاً از بین رفته است.
چرا اسرائیل تأسیسات نظامی، اطلاعاتی و علمی خود را در مناطق مسکونی بنا میکند؟
اسرائیل از زمان تأسیس خود در سال ۱۹۴۸، استراتژیهای غیرمتعارفی را در استقرار زیرساختهای نظامی و امنیتیاش در پیش گرفته است. یکی از برجستهترین این استراتژیها، ادغام تأسیسات نظامی و اطلاعاتی حساس در دل مناطق شهری و مسکونی است.
این گزارش تحلیلی، به بررسی دقیق این پدیده میپردازد و زمینههای امنیتی، تاکتیکی و تبلیغاتی آن را با استناد به منابع معتبر بینالمللی که در پایان این گزارش لیست شدهاند روشن میسازد.
بخش اول: استراتژی «سپر انسانی غیرمستقیم»
اسرائیل تأسیسات نظامی و مراکز اطلاعاتی خود را در میان مناطق غیرنظامی مستقر میسازد، نه از روی اجبار جغرافیایی، بلکه به عنوان سیاستی هدفمند برای بازدارندگی در برابر حملات دشمن.
حضور غیرنظامیان در اطراف این تأسیسات، امکان حمله به آنها را از لحاظ اخلاقی، سیاسی و رسانهای برای دشمنان اسرائیل پرهزینه میسازد.
به عنوان نمونه مجتمع «کریا» در تلآویو: شامل وزارت دفاع و ستاد فرماندهی ارتش اسرائیل است و در قلب منطقهای تجاری و مسکونی قرار دارد.
و هدف اسرائیل از این کار تحمیل معادلهای که بر اساس آن، هر حملهای به این تأسیسات، به کشتهشدن غیرنظامیان منجر شده و باعث محکومیت جهانی دشمن میگردد.
بخش دوم: استتار و اختفا در پوشش محیط مدنی
بسیاری از تأسیسات اطلاعاتی و فناورانه اسرائیل در ظاهر تحت عنوان مراکز پژوهشی، بیمارستانها یا ساختمانهای دانشگاهی فعالیت دارند، در حالیکه عملاً تحت کنترل واحدهای نظامی یا اطلاعاتی هستند.
نمونه برجسته این دانشگاه بن گوریون در بئرالسبع میباشد که برخی از بخشهای آن تحت کنترل «یگان ۸۲۰۰» (واحد اطلاعات سایبری ارتش اسرائیل) فعالیت میکنند.
که شناسایی این تأسیسات توسط دشمنان یا نهادهای ناظر بینالمللی بسیار دشوار شده و عملیات هدفگیری را با اختلال مواجه میکند.
بخش سوم: کاهش احتمال هدفگیری موشکی یا هوایی
مجاورت تأسیسات نظامی با مناطق مسکونی، احتمال حمله دشمن را کاهش میدهد. چراکه حمله موجب تلفات غیرنظامی شده و باعث محکومیت بینالمللی طرف مهاجم خواهد شد.
بخش چهارم: بهرهبرداری اطلاعاتی از زیرساختهای غیرنظامی
اسرائیل از شبکههای شهری مانند اینترنت، برق، مخابرات، و سیستمهای حملونقل، در پشتیبانی عملیاتهای اطلاعاتی خود استفاده میکند. استقرار این واحدها در میان مناطق مسکونی، به آنها امکان میدهد بدون جلب توجه خارجی فعالیت کنند.
به عنوان نمونه میتوان به گزارشهایی درباره بهرهگیری از تأسیسات غیرنظامی برای انتقال اطلاعات رمزگذاریشده توسط یگانهای اطلاعاتی اسرائیل منتشر شده است.
بخش پنجم: وارونهسازی روایت رسانهای و تبلیغاتی
اسرائیل با وجود استفاده گسترده از محیط غیرنظامی برای پوشش نظامی، در تبلیغات خود دیگران—مخصوصاً مقاومت فلسطین—را به استفاده از «سپر انسانی» متهم میکند.
اسرائیل از این روایت برای توجیه حملات خود به مناطق مسکونی در غزه استفاده میکند و در عین حال خود را در جایگاه «قربانی اخلاقی» نشان میدهد.
بخش ششم: نمونههای جغرافیایی عینی که می توان به اماکن زیر اشاره کرد:
۱- تلآویو – مجتمع نظامی «کریا»
۲- حیفا – تأسیسات شنود اطلاعاتی نزدیک بندر شهری
۳- بئرالسبع – همکاری میان دانشگاه و واحدهای اطلاعات سایبری
۴- نهاریا و اشدود – پایگاههای راداری کوچک در قالب ساختمانهای خدماتی
تصاویر ماهوارهای (از منابعی مانند Bellingcat و Google Earth) این استقرارهای نظامی در میان مناطق مسکونی را تائید میکنند.
استقرار تأسیسات نظامی، اطلاعاتی و فناورانه اسرائیل در قلب مناطق مسکونی، بخشی از یک استراتژی چندلایه است:
– از منظر امنیتی: ایجاد مانع در برابر هدفگیری دشمن.
– از منظر اطلاعاتی: استتار کامل و فرار از رصد.
– از منظر رسانهای: سوءاستفاده تبلیغاتی و وارونهسازی واقعیت.
– از منظر سیاسی: استفاده ابزاری از غیرنظامیان برای فشار بر افکار عمومی جهانی.
این سیاست هرچند در چارچوب منافع اسرائیل مؤثر است، اما از نظر اخلاقی و حقوقی، چالشی جدی برای قوانین بینالمللی محسوب میشود.
————————————————————
فهرست منابعی که در تهیه این گرارش از آن استفاده شده است.
1. شورای حقوق بشر سازمان ملل – گزارش گلدستون، ۲۰۰۹
https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/special-session/9/Fact-Finding-Mission
2. گاردین – مقاله: اسرائیل به استفاده از سپر انسانی متهم شد، جولای ۲۰۰۹
https://www.theguardian.com/world/2009/jul/23/israel-human-shields-gaza
3. فورین پالیسی – درون واحد ۸۲۰۰: آژانس اطلاعاتی نخبه اسرائیل، ۲۰۱۴
https://foreignpolicy.com/2014/10/14/inside-the-israeli-nsa/
4. مرکز مطالعات بیگن-سادات (BESA) – تحلیلهای امنیتی درباره ارتباط دانشگاهها با ارتش اسرائیل، ۲۰۲۱
5. اینترسپت – چگونه جاسوسهای اسرائیل از زیرساختهای غیرنظامی استفاده میکنند؟، ۲۰۱۶
https://theintercept.com/2016/07/11/israel-cyber-intelligence/
6. INSS – مرکز مطالعات امنیت ملی اسرائیل: گزارشهایی درباره بازدارندگی در محیطهای شهری در برابر حزبالله و حماس.
7. الجزیره انگلیسی – افسانه سپر انسانی: جنگ تبلیغاتی اسرائیل، ۲۰۱۴
https://www.aljazeera.com/opinions/2014/8/4/the-human-shields-myth-israels-propaganda-war
8. بلینگکت – تحلیلهای مبتنی بر تصاویر ماهوارهای درباره استقرار تأسیسات نظامی اسرائیل در مناطق شهری
https://www.bellingcat.com/
گزارش تحقیقی: تحریریه شبکه رسانهای بیان








